Hanes Llanddona

Eglwys Sant Dona
Mae eglwys Sant Dona wedi ei lleoli mewn llecyn braf iawn wrth y traeth.  Adeiladwyd yr eglwys yn y flwyddyn 610 ar ôl Dona ab Selyv ab Cynon ab Garwyn ab Brochwell Yscythroe.  Adeiladodd Dona gell i lawr ar y traeth.  Mae dydd gwyl Sant Dona ar y cyntaf o Dachwedd.

Er i'r eglwys wreiddiol cael ei hadeiladu yn 610, cafodd ei hail adeiladu'n llwyr yn y flwyddyn 1873.

Mvc-021s.jpg (50284 bytes)
Mvc-022s.jpg (41961 bytes) Y rheithor presennol yw'r Parchedig Deiniol Prys, sydd hefyd yn gyfrifol am blwyfi Llaniestyn, Llansadwrn, Pentraeth a Llanddyfnan.

Nodweddion diddorol yn yr eglwys yw'r gloch dros 350 oed (1647), bwrdd cymun o'r ddeunawfed ganrif, cwpan cymun arian o 1769 a chaead i'r gwpan cymun (1574).

Llanddona Church

The parish church of Saint Dona is situated in a beautiful position down by Llanddona beach.  It was built in the year 610 after Dona ab Selyv ab Cynon ab Garwyn ab Brochwell Yscythroe, who built a cell on the sea shore.  Saint Dona's day is remembered on the first of November.

Although the original church was built in 610, it was completely rebuilt about 1873.  The present vicar is the Reverend Deiniol Prys who is also the vicar of the churches at Llaniestyn, Llansadwrn, Pentraeth and Llanddyfnan.

Mvc-010s.jpg (44198 bytes)
Blwyddyn 5/ Year 5


Some interesting features of Llanddona church are the bell which dates from 1647, an eighteenth century communion table, a silver communion cup of 1769 and a cover for the communion cup dating back to 1574.

Chwedl Llanddona
Mae llawer o chwedlau am Ynys Mon.   Mae pentref Llanddona yn enwog am ei chwedl am wrachod.

Yn ol y chwedl, daeth y gwrachod dros y mor mewn cychod a glanio ar draeth Llanddona.  Roeddynt yn edrych yn wahanol iawn i bobl Ynys Mon.  Roeddynt yn fychan iawn ac roedd ganddynt groen melyn a gwallt du. Nid oedd neb yn gwybod yn iawn o ba wlad yr oeddynt wedi dod ond roedd rhai pobl yn dweud mai o Iwerddon y daethon nhw.   Roedd pobl Iwerddon wedi rhoi'r gwrachod mewn cychod a tyllau ynddyn nhw ac yn gobeithio y byddai'r gwrachod i gyd yn boddi - ond cyrraedd Llanddona wnaethon nhw.

Yr enwocaf o'r gwrachod oedd Siani Bwt.  Dynes fechan oedd hi tua 40 oed a 1.30m o daldra.  Roedd ganddi ddau fawd ar ei llaw chwith.

Dyma lun o Siani Bwt.

wpe56.gif (302080 bytes)

Legends
There are many legends about Anglesey.  For many years, the small village of Llanddona has been famous for its legend about witches.

The legend says that the witches came across the sea and landed on Llanddona beach.  They looked very different from the people of Anglesey. They were small and they had dark black hair.  Nobody knew from where they had come but some people said that they had come from Ireland.  Some Irish people had put them in boats which had holes in them, hoping that they would drown - but they survived and reached Llanddona beach.

The most famous of the Llanddona witches was called Siani Bwt. She was about 40 years old.  She was very small -  only about 1.30m tall.   She had two thumbs on her left hand.  Here is a picture of Siani Bwt (above).