Mae testunau ffeithiol yn wahanol, gan bod angen oedi, ail-ddarllen, cadarnhau
gwybodaeth newydd ...
Mae strwythur neu drefn geiriau mewn testun ffeithiol, ynghyd â therminoleg
‘anodd’, yn gallu creu anawsterau i’r darllenydd
e.e. ‘Rhedodd Siôn ar draws y cae pan welodd y tarw yn sefyll ger y goeden
...’
‘Cynhyrchir llawer o nwyddau yn y ffatrïoedd hyn a chânt eu hallforio i wledydd
ar draws y byd ...’
2. Mae fformat a chyflwyniad testun yn wahanol. Rhaid i’r darllenydd
‘symud’ o destun i lun neu ddiagram yn gyson. Yn aml rhaid iddo droi yn ôl
i’r dudalen flaenorol i gyfatebu llun a thestun.
3. Mae amrywiaeth eang o luniau i’w ‘meistroli’ - yn ddiagramau,
ffotograffau, symbolau.
4. Yn arferol fe ddarllenir ffuglen o’r dechrau i’r diwedd. Gyda deunydd
ffeithiol efallai mai chwilio am wybodaeth benodol a wneir, neu wirio ffeithiau a
gyflwynwyd eisoes; golyga hyn fod angen trafod mwy nag un llyfr, meistroli’r defnydd
o dechnegau hwyluso neu’n gwir ymwneud â rhai tudalennau yn unig.
Manteision darllen-grwp wrth ymwneud â thestun ffeithiol
1. Ceir amser i gynefino’r plant â chonfensiynau deunydd ffeithiol e.e. lleoliad
a phwrpas tudalennau
cynnwys a mynegai, geirfa arbenigol, cyfeirnodau ...
2. Ceir amser i drafod lle a gwerth y gwahanol fathau o wybodaeth a gyflwynir mewn
ffurfiau gwahanol, e.e. diagramau, siartiau, ffotograffau, cartwnau ...
3. Gellir modelu y math o ddarllen ‘gwibio rhwng testun a llun ac yn ôl’
sy’n angenrheidiol os am ddeall yn iawn.
4. Gellir trafod rhywfaint cyn cychwyn y darlleniad; trwy hyn mae’r plant yn
datgelu’r hyn a wyddant eisoes fel eu bod yn fwy parod i fewnoli gwybodaeth newydd
a’i berthnasu i’r hyn a wyddant.
5. Wrth drafod yn ystod ac ar ôl gorffen y darllen gellir ad-fyfyrio ar yr wybodaeth
newydd a’i ddosbarthu yn y meddwl. Wrth drafod mae’r plentyn yn dyfnhau’r
wybodaeth, yn ei berchenogi a’i gael yn ystyrlon.
(addaswyd o bamffled Diana Bentley ac Anne Rowe)
