Yn ôl..
                          

SPAEM: CYMRAEG AIL IAITH SAFON UWCH AC UWCH ATODOL

Ymateb ar ran Awdurdod Addysg Môn

Croesawir yr Adroddiad hwn ar safonau dysgu ac addysgu Cymraeg ail iaith Safon Uwch. O ganlyniad i natur y Polisi Iaith a weithredir yn y sir, a’r ymdrech gyson i annog disgyblion sy’n Ddysgwyr i bontio, gwelir bod y canran o ymgeiswyr sy’n sefyll Safon Uwch ail iaith yn isel. Beth bynnag, teimlir bod yr adroddiad hwn yn gosod cyfeiriad at sut y gellir codi safonau ar gyfer yr ymgeiswyr sy’n sefyll y cwrs. Rhagwelir y cyfeirir yn gyson at ei gynnwys yn ystod ymweliadau ag ysgolion, a bwriedir ei ddefnyddio fel sail i’r cwrs HMS sirol Safon Uwch Cymraeg Ail Iaith a gynhelir ym mis Ionawr y flwyddyn nesaf.

MATERION ALLWEDDOL
1. Mae angen gwneud mwy i ddatblygu gallu’r disgyblion i ymateb yn fwy estynedig ar lafar a chynnig sylwadau’n ddigymell. Cytunir â chanfyddiad yr adroddiad a ddywedir bod cyfrannedd y gwaith da yn uwch yn y sgil llafar o’i gymharu â darllen ac ysgrifennu. Yn sicr mae hyn yn wir ym Môn oherwydd natur ieithyddol yr ardal. Beth bynnag, cytunir hefyd fod lle i’w ddatblygu ymhellach a rhoddir sylw i hyn yn ystod ymweliadau hawl a haeddiant trwy bwysleisio’r angen i strwythuro tasgau’n ofalus, gan ddilyn y camau canlynol:

a) gosod disgwyliadau uchel ac esbonio’r hyn a ddisgwylir i’r disgyblion ei gyflawni trwy’r dasg.

b) paratoi’r disgyblion ar gyfer cyflawni’r gofynion trwy gyflwyno (i) sbardun fydd yn deffro’r dychymyg ac yn bwydo syniadau

(ii) patrymau a geirfa angenrheidiol.

c) yn dilyn hyn neilltuo amser i roi cyfle i ddisgyblion baratoi ar gyfer y drafodaeth.

ch) treulio sesiwn yn adrodd yn ôl ar ddiwedd y drafodaeth.

d) cael y disgyblion i arfarnu perfformiad ei gilydd yng nghyd- destun y canllawiau a gyflwynwyd yn (a).

Cynhaliwyd dau gwrs HMS, yn ystod y flwyddyn addysgol ddiwethaf a oedd yn rhoi sylw i’r pwyntiau uchod:

Datblygu technegau cyflwyno geirfa a phatrymau newydd i ddysgwyr (9/12/97).

Datblygu sgiliau llafar disgyblion (15/1/98) lle pwysleisiwyd pwysigrwydd paratoi disgyblion cyn dechrau ar dasg lafar.
2. Mae angen ehangu ar ystod y profiadau llafar a ddarperir. Anogir ysgolion i ddarparu amrediad eang o brofiadau llafar i’r disgyblion drwy lunio cynllun gwaith a rydd sylw i hyn fesul tymor, dros gyfnod o ddwy flynedd. Ceisir sicrhau eu bod yn cwmpasu’r canlynol: trafod, mynegi barn, tynnu ar brofiadau personol, cyflwyno gwybodaeth, ymateb ar lafar i ddarnau llenyddol gan ddefnyddio termau beirniadaeth lenyddol yn gywir; a thrwy bob sgil, ceisio cynyddu hyder yr unigolyn.

Pwysleisir hefyd fod angen strwythuro pob tasg a gyflwynir yn ofalus, gan ddilyn y camau a amlinellwyd yn 1. uchod.
3. Mae angen gwella safonau darllen ar goedd a hyrwyddo darllen annibynnol ehangach gan y disgyblion. Cytunir bod disgyblion yn tueddu i esgeuluso eu rhaglen ddarllen annibynnol. Beth bynnag, manteisir ar bob cyfle i atgoffa athrawon mai eu cyfrifoldeb hwy yw meithrin yr awydd i ddarllen ymysg y disgyblion. Un dull posibl a gymeradwyir yn ystod ymweliadau hawl a haeddiant yw darparu rhestr ddarllen addas ar eu cyfer, gan gadw cydbwysedd rhwng storïau byrion, erthyglau, papurau bro, cylchgronau cenedlaethol yn ogystal â nofelau.

Teimlir bod meithrin y mwynhad hwn mewn darllen, heb amheuaeth, yn ymestyn ar eu sgiliau ieithyddol yn ogystal â datblygu eu gallu i gymharu gwahanol weithiau llenyddol.

Er mwyn cynyddu hyder y disgyblion i ddarllen ar goedd anogir yr athrawon hefyd i roi cyfle iddynt baratoi darlleniad o flaen llaw gan gysylltu hyn, lle bo’n addas, a bod yn gyfrifol am arwain trafodaeth ddibynnol ar y testun.
4. Mae angen sicrhau cyfleoedd cyson i’r disgyblion ysgrifennu’n estynedig yn eu geiriau eu hunain i amrediad o bwrpasau ac mewn ystod o ffurfiau. Cynhaliwyd sesiwn HMS ym mis Tachwedd y llynedd a oedd yn rhoi sylw penodol i hyn. Gwahoddwyd Enfys Thomas un o’r tîm sy’n gyfrifol am asesu’r ffolio terfynol, i annerch grwp o athrawon Safon Uwch Ail Iaith. Yn ystod y sesiwn llwyddwyd i godi ymwybyddiaeth yr athrawon ynglyn â’r hyn sy’n ddisgwyliedig ar gyfer ennill gradd dda ar dasg ysgrifenedig. Pwysleisiwyd hefyd yr angen i fod yn llunio tasgau estynedig, trefnus.

Anogir athrawon, yn ystod y broses gynllunio i sicrhau bod y disgyblion yn cael cyfle i feistroli amrywiaeth o ffurfiau ysgrifenedig, drwy fapio’r cyfan yn ofalus dros y cyfnod astudio o ddwy flynedd. Caiff hyn sylw pellach yn ystod y sesiwn HMS Safon Uwch Ail Iaith a gynhelir ym mis Ionawr.
5. Mae angen gwella ar ansawdd agweddau ar asesu, yn enwedig asesu a chofnodi datblygiad llafaredd, a dangos i’r disgyblion yr hyn y mae angen ei wneud i wella ar agweddau ar eu gwaith. Cefnogir yr arfer o drafod gwaith a gynhyrchwyd gan y disgyblion eu hunain fel dull effeithiol o godi safonau, boed yn waith llafar neu ysgrifenedig. Heb amheuaeth, credir bod y ddeialog rhwng athro a disgybl yn allweddol yn y brosoes o hybu cynnydd, ac fe atgoffir athrawon yn gyson am bwysigrwydd cynnig adborth, trwy drafod cryfderau darn o waith, ac yna rhoi sylw i’r hyn sydd i’w wella. Yn ystod y sesiwn HMS ‘Gosod targedau ar gyfer codi safonau’ a gynhaliwyd 8 Gorffennaf 1998, rhoddwyd cryn sylw i hyn gan geisio arwain athrawon yn gyson i fod yn troi yr hyn a adnabyddir fel gwendidau, yn dargedau i’r disgybl unigol.

Cytunir â chanfyddiad yr adroddiad sy’n nodi bod disgyblion yn tueddu i wneud yr un camgymeriadau dro ar ôl tro. Yn y ddogfen ‘Gloywi mynegiant llafar’ a baratowyd gan dîm Cymraeg Cynnal ar ran yr Awdurdod, pwysleisir yr angen i ddileu gwall trwy wneud gwaith llafar. Yr egwyddor sy’n sail i hyn yw na fydd disgybl yn gallu cynhyrchu ffurf gramadegol cywir oni bai fod y glust yn clywed ac yn cynhyrchu’r sain yn gywir yn y lle cyntaf. Dosberthir copi o’r ddogfen hon i bob ysgol erbyn mis Medi.
6. Mae angen cynllunio cyfleoedd i ddatblygu’r medrau allweddol eraill yng nghyd-destunau’r cwrs. Gwelir bod rhai adrannau blaengar eisoes wedi dechrau ar y broses o gynllunio datblygiad y medrau allweddol o fewn eu cynllun gwaith. Y cam nesaf yw annog pob adran Gymraeg, a chydweithio â hwy fel eu bod yn mynd ati i gynnig amlinelliad o’u dull hwy o ddatblygu’r medrau hyn trwy’r maes llafur.

Yn achos disgyblion Safon Uwch Ail Iaith y Sir teimlir mai’r medrau ymchwil yw’r man gwan ar hyn o bryd. Prin yw’r cyfleoedd a gaiff y disgyblion i gywain gwybodaeth, ac i baratoi a chymryd nodiadau a bwriedir rhoi sylw i hyn yn ystod y flwyddyn nesaf. Yn sicr mae’r sgiliau ymchwil yn cyd-fynd â phob rhan o’r cwrs ond rhaid wrth gynllunio gofalus os am eu meithrin yn llawn.

Teimlir mai anystwyth yw’r defnydd a wneir o dechnoleg gwybodaeth ar hyn o bryd, er gwaethaf bod y cwrs yn cynnig ei hun yn ardderchog ar gyfer hybu’r sgiliau hyn. Wrth i’r Llywodraeth osod targedau uchelgeisiol mewn perthynas â TGC ar gyfer y flwyddyn 2000, ni ellir llaesu dwylo yn y cyd-destun hwn. Rhoddir cryn sylw i TGC yn y rhaglen HMS ym 1998/99. Y mae un consortiwm, sef Consortiwm Arfon i dderbyn arweiniad ar ddulliau o ddefnyddio TGC wrth gyflwyno’r Gymraeg, a neilltuir rhan o’r diwrnod ar gyfer cynllunio TGC ysgol gyfan.

Yn ogystal â hyn, teimlir bod lle allweddol i’r We yn y cyswllt hwn.
Mae Cynnal wedi mynd ati eisoes i wahodd gweithgor o athrawon i gydweithio, dan arweiniad yr Ymgynghorydd TGC a’r Ymgynghorydd Cymraeg, i adnabod safleoedd Cymraeg eu hiaith addas ar gyfer eu defnyddio yn y gwersi Cymraeg. Wedi i’r safleoedd gael eu hadnabod cynhwysir y rhai addas dan wahanol themâu, sy’n cyd-fynd â’r maes llafur Safon Uwch, yn safle Cynnal fel y gall disgyblion sicrhau mynediad rhwydd atynt. Gwelwyd hyn fel gwaith buddiol tu hwnt, er gwaethaf y prinder o safleoedd Cymraeg eu hiaith ond hyderir y bydd y prosiect hwn yn parhau y flwyddyn nesaf i gyd-fynd â’r prosiect hwn cynhelir HMS Sirol ym mis Hydref a fydd yn rhoi arweiniad i athrawon ar ddefnyddioldeb y We yn eu gwersi Cymraeg.
7. Y mae angen i staff hên ysgolion ddatblygu strategaethau monitro a rheoli ansawdd yn y chweched dosbarth, a gosod targedau ansoddol a rhifol ar gyfer gwella ansawdd a safonau. Trafodir strategaethau monitro’n gyson wrth adrodd yn ôl i dimau rheoli ar ddiwedd ymweliad hawl a haeddiant.

Hefyd rhoddwyd sylw i’r mater yn ystod y diwrnod HMS ‘Gosod targedau ar gyfer codi safonau’ a gynhaliwyd yn ddiweddar.