Gloywi
Mynegiant Llafar Disgyblion Canllawiau i Ysgolion Môn a Gwynedd Cynnwys Rhagymadrodd Rhagymadrodd Yn unol â’i allu a’i gyrhaeddiad llafar mae’r plentyn yn atgynhyrchu yr iaith y mae’n gyfarwydd â hi. Felly, os mai’r unig fath o iaith a glywodd plentyn 5 oed sy’n dod i’r ysgol am y tro cyntaf yw bratiaith, yna ni all gynhyrchu dim ond bratiaith ei hun. Efelychu yw’r hyn a wneir ganddo ac mae’r amgylchfyd y mae’r plentyn yn byw ac yn bod ynddo yn cynnig y model iddo ei efelychu - mae o’n driw i’w draddodiad, yn hyn o beth. ‘Hysbys y dengys y dyn ...’ Yr un modd gyda phlentyn ddaw o gartref lle siaredir iaith safonol, lle mae gofal am y defnydd o eiriau, ymadroddion a brawddegau. Mae’r model a gynigiwyd iddo am bedair neu bum mlynedd gyntaf ei fywyd yn sylfaen i’w iaith ei hun. Yr hyn sy’n rhyfedd, fodd bynnag, yw fod yr iaith Gymraeg ar wefusau plant o gartrefi eithaf diwylliedig a safonol eu haith yn gallu bod yn fratiog yn aml. Fe wyddom am rieni sydd yn barhaus gwyno fod eu plant eu hunain yn mynnu dweud ‘dau geiniog ..... côt fi..... roedd nhw .....’, er na chlywson nhw’r fath esiamplau gartref. Mae cyfrifoldeb yr ysgol yn fawr, felly. Rhaid ceisio’n barhaus i ddisodli’r gwendidau llygredig hyn a chael y plentyn i gaboli ei iaith lafar fel ei fod yn gallu cyfathrebu’n fwy effeithiol - nage, yn fwy cywir. Gall criw o blant sy’n sgwrsio’n garbwl iawn efo’i gilydd gyfathrebu’n effeithiol i’w diben eu hunain, ond pan maent angen cyfathrebu mwy safonol a chyda cynulleidfa o oedolion mwy beirniadol eu natur mae gwendidau’r mynegiant yn llesteirio’r llwyddiant. Beth a wneir felly? a) Yn amlach na pheidio rhaid inni roi’r sylw i gystrawen yn hytrach nag i eiriau unigol; b) Rhaid cydnabod blaenoriaethau sy’n mynd i effeithio ar ysgrifennu yn ogystal â llafaredd, e.e.
c) Mae creu sefyllfaoedd sy’n rhoi cyfleoedd i ymarfer patrymau llafar yn bwysig. Gellir cynllunio i ofalu fod y patrymau ‘gwan’ yn cael eu drilio a’u hymarfer yn gyson. Gofalu am Gwestiynau Mae’n bwysig manteisio ar dechneg holi pwrpasol sy’n anelu at atebion ‘mwy nag un gair’. Mae gofalu bod cwestiynau "Pam .....?" yn cael eu gofyn yn bwysig, i annog patrymau megis
Yr un modd, mae "Sut ....?" yn gwestiwn defnyddiol ar gyfer atebion helaethach, e.e.
Cyflwyno model cywir Mae defnyddio model cywir o’r ffurf ieithyddol/gystrawen yn bwysig. Dylai athrawon ofalu nad ydyn nhw’n gorffen brawddeg gydag arddodiad! Dysgu trwy ddynwared ac efelychu mae siaradwyr yr iaith, boed nhw’n ddwyflwydd oed neu’n wyth oed. Felly mae’r patrwm a gynigiwn iddynt - mewn gweithgareddau penodol ac wrth sgwrsio’n anffurfiol - yn bwysig. Peidiwn â llithro i holi’r plant fel hyn :- "Ble roedd o wedi mynd i?" Peidiwn â dweud ein bod yn mynd i’r meddyg na rhybuddio’r plant ein bod "yn gweld chi" nac "yn clywed chi". A pheidiwn â dweud wrth y plant sydd am ddechrau gweithgaredd paentio "rhowch eich ffedog ar/ymlaen". Gall amrywio ffurf y cwestiwn - a’r ddwy ffurf yn gywir - fod yn beth derbyniol e.e. "Sut wnaeth o deithio?" / "Sut deithiodd o?" "Dwedwch wrthon ni am y prif gymeriad" / "Soniwch dipyn am y prif gymeriad ......" Gwneud yr iaith yn weledol Dull arall o gyflwyno model cywir i’r disgyblion i fireinio eu hiaith yw arddangos patrymau a chystrawennau ar waliau’r ystafell ddosbarth. Cyn torri am egwyl, dyweder, awgrymir neilltuo amser - cyfnod o 5 munud - i sylwi arnynt, gan wneud hynny’n gyson. Cofier, os oes poster perthnasol i’r gwaith a gwblheir ar y pryd, da o beth yw i’r athro gyfeirio ato cyn dechrau ar dasg, ac yna ar y diwedd, gan eu hannog i arfarnu eu gwaith drwy sylwi a wnaethant ddefnyddio’r gystrawen yn gywir. ______________________________________ Bwydo Fel y dywedwyd eisoes prin yw’r cyfleoedd a gaiff disgyblion heddiw i glywed Cymraeg gloyw y tu allan i’r ysgol. Gwyddom, hefyd, mor hawdd yw dylanwadu ar blant, ac am eu parodrwydd i godi iaith o’i chlywed - beth bynnag yw’r iaith o’u cwmpas. Felly gyda’r dylanwad estron mor gryf rhaid inni fel athrawon chwilio am gyfleoedd i loywi’r Gymraeg a cheisio ymwrthod â derbyn bratiaith. Pa gyfleoedd y gellir bachu arnynt?
Gloywi geirfa Er mwyn bwydo geirfa i gyfoethogi iaith disgyblion awgrymir ystyried y dulliau canlynol:
Gellir ystyried y posibiliadau canlynol, hefyd, wrth weithio ar destun neu thema arbennig:
Cyfoethogi cystrawennau Rhaid cofio hefyd nad geirfa yn unig y mae angen ei chyflwyno. Rhaid graenuso cystrawennau disgyblion, ac, os am wneud hynny, rhaid cyflwyno iddynt batrymau i’w defnyddio. Mae’r cyfleoedd a gyfyd i’w cyflwyno yn niferus: gwers wyddoniaeth, hanes, daearyddiaeth - y mae pob maes yn y cwricwlwm yn cynnig y cyfle i ddatblygu iaith disgybl, a theg yw cofio fod pob athro yn athro iaith, beth bynnag y bo ei bwnc. Cyfrifoldeb yr athro, felly, yw rhagweld, a bod yn ymwybodol o’r cystrawennau sy’n debygol o godi mewn tasg arbennig, ac yna neilltuo amser i’w cyflwyno a’u drilio cyn gosod y plant ar waith. Dulliau Y dull traddodiadol yw i’r athro eu nodi ar y bwrdd du/bwrdd gwyn/siart fflip. Mae hyn yn arfer dda gan fod y gweld yn helpu’r cof, a hwnnw sy’n gefn i’r glust! Gweithgaredd arall posib yw rhoi pentwr o gardiau fflach i grp, ac wrth adrodd yn ôl awgrymu eu bod yn eu defnyddio fel adnodd, pe bai angen, er mwyn cyfoethogi’r patrwm. Er enghraifft, wrth adrodd ar arbrawf gwyddonol ceir cyfle i bwysleisio’r defnydd o’r amser gorffennol cryno. Tuedd disgyblion fyddai dweud "aru fi roi", "aru fi weld" "aru fi sylwi" . Trwy gael eu bwydo cyn dechrau ar y dasg gyda berfau megis rhoddais, gwelais, sylwais, byddai’r arfau ieithyddol gan y disgyblion i’w helpu i gyflawni’r gwaith gyda mynegiant cywir ac effeithiol. Pwysleisir, hefyd, na ddylid ceryddu’r disgyblion os nad ydynt yn eu defnyddio, yn hytrach, fe ddylid eu canmol a’u gwobrwyo pan lwyddir i’w defnyddio’n gywir. ______________________________________RHAN II Gweithgareddau Gloywi Drilio Wedi cyfnod pan ystyriwyd drilio yn weithgaredd di-angen, a di-bwrpas a’i fod yn gwneud dim i gynorthwyo datblygiad iaith, rhaid cydnabod bellach fod drilio yn ffasiynol unwaith eto! Pam hynny? Sylweddolir bod rhaid i ddisgybl glywed cystrawen sawl tro cyn y bydd yn llwyddo i’w chofio, a heb i’r gystrawen gael ei ‘chadw’ ar y cof ni fydd ar gael i’w defnyddio. O’r herwydd mae’r broses gychwynnol hon o ddrilio yn un allweddol bwysig os yw’r disgybl yn mynd i lwyddo. Cyn mynd ati i ddrilio dylai’r athro benderfynu pa gystrawen/eirfa y dymuna ei chyflwyno. Dylai hyn ddibynnu ar:
Rhaid i’r dril fod yn cysylltu’n agos â’r gwaith iaith fydd yn dilyn - rhaid bod pwrpas i’w ddysgu. Trefniadaeth Yngln â threfniadaeth drilio, awgrymir cadw at weithgaredd dosbarth cyfan ar y dechrau, gyda’r disgyblion yn cyd-ynganu gyda’r athro. Yna gellid symud ymlaen at gael unigolion yn ailadrodd y dril ar ôl yr athro. Gwneir hyn er mwyn sicrhau’r elfen glywedol. Yna pan fo’r athro’n hyderus bod y disgyblion yn barod i’w ddweud ar eu pen eu hunain gellid pwyntio at unigolion yn eu tro iddynt ei ynganu. Dylai hyn ddatblygu o fod yn athro-ganolog i fod yn ddisgybl-ganolog trwy symud yn sydyn o’r naill ddisgybl at y llall. Cyflymder Pwysleisir na ddylid cynnal y gweithgaredd drilio am fwy na phum munud ar y tro oherwydd gellir yn hawdd ladd awydd y disgybl. Hefyd, rhaid symud y gwaith drilio ar gyflymder slic a rhwydd: os yw disgybl yn oedi cyn ateb dylai’r athro symud at ddisgybl arall ac yna mynd yn ôl at y disgybl blaenorol pan fo’r athro’n credu ei fod wedi clywed y gystrawen yn ddigonol a’i fod yn mynd i lwyddo i ateb. Gêmau Drilio Gwelwyd bod defnyddio gêmau drilio yn ddull effeithiol o sicrhau gafael disgyblion ar batrymau, ac awgrymir y dylid manteisio ar y cyfle hwn i gynnig ychydig o hwyl i’r disgyblion wrth iddynt ddysgu. Cynigir isod rai syniadau am gêmau drilio, a chanllawiau ar sut i’w gweithredu. Rhaid cofio mai gweithgareddau sy’n codi‘n naturiol o’r gwaith dan sylw yw’r rhain, gyda’r ffocws ar danio’r meddwl a gloywi’r glust Gweithgareddau pêl neu fag ffa Yn hytrach na bod yr athro yn defnyddio’i lais i enwi a galw disgyblion gellir defnyddio pêl i weithredu fel y gorchymyn Sut i fynd ati Cymerer mai doeddwn i ddim yn... yw’r gystrawen dan sylw:
Hynny yw, y nod yw ynganu’r patrwm/gystrawen sy’n cael ei drilio a llenwi’r bwlch yn synhwyrol a chywir - ac yn hwyliog pe byddai’n bosib. Os yw’r disgybl yn llwyddiannus wrth ddal y bêl neu wrth ddweud y gystrawen fe gaiff aros ar ei draed. Os nad yw’n llwyddo mae’n rhaid iddo eistedd. Caiff gyfle i ailafael yn y gêm os yw’n codi’i law ac yn cynnig ateb arall. Yna ar ôl cyfnod o arfer â hyn gellir cyflwyno person arall e.e. y trydydd person, a pharhau â’r gêm drwy gael:-
Y mae’r posibliadau o ddefnyddio’r gêm hon yn ddiddiwedd. Dyma batrymau eraill y gellir eu defnyddio ar yr un syniad:
Wrth gwrs fe ellir addasu’r gêm hon ar gyfer unrhyw ddril dan sylw. Datblygiad ar hyn, hefyd, yw’r canlynol lle chwilir am gyfleoedd i ddileu gwendidau cyffredin trwy ddrilio e.e. ffurfiau negyddol/ffurfiau berfol.
Priod-ddulliau Yn anffodus mae clywed defnydd naturiol o briod-ddulliau ar dafod leferydd wedi prinhau. Ein cyfrifoldeb ni, felly, fel athrawon, yw cyflwyno stôr ohonynt i’r disgyblion dynnu arnynt i’w defnyddio. Wrth ddethol priod-ddulliau rhaid inni ganolbwyntio ar y rhai sy’n debygol o gael eu defnyddio ar lafar yn ein cymdeithas gyfoes. Cymerer priod-ddull megis canu’n iach. Rhaid holi pryd y clywsom y priod-ddull hwn yn cael ei ddefnyddio ar lafar ddiwethaf? Mwy pwrpasol fyddai cyflwyno priod-ddulliau megis:-
Drilio Priod-ddulliau Yr un yw’r syniad yma ag uchod, h.y. mae’r disgyblion yn sefyll mewn cylch a’r athro’n sefyll yn y canol. Trwy i’r disgyblion dderbyn y bêl yn eu dwylo daw’r gorchymyn gyda hi i ddweud ar goedd briod-ddull a wyddant. Wrth gwrs bydd rhain wedi’u casglu’n raddol yn eu meddyliau dros gyfnod o amser - drwy lyfr iaith y dosbarth, gwaith ar y thema, sylwi arnynt mewn llyfrau, gwaith ymchwiliol a.y.y.b. Yna dylai’r disgybl nesaf yn y cylch ddweud beth yw ystyr y priod-ddull e.e. tynnu coes - herian. Yma eto ceir rheol debyg, ond y tro hwn pan fo disgybl yn llwyddiannus wrth ddal y bêl ac wrth geisio dwyn priod-ddull i gof, fe gaiff eistedd. Posibilrwydd arall wrth gyflwyno priod-ddulliau yw chwarae Charades gydag un disgybl yn meimio a’r gweddill yn ceisio dyfalu pa briod-ddull sydd dan sylw; mae hyn yn ardderchog ar gyfer sbarduno deng munud o fwynhad ar ddiwedd gwers, a’r gamp arbennig yw eu defnyddio yn y dasg lafar/ysgrifenedig sy’n dilyn. Yn ogystal â hyn gellir defnyddio cardiau fflach megis y rhai a gyhoeddir gan Urdd Gobaith Cymru, a’r gamp yma yw dyfalu pa briod-ddull sy’n llechu yn y llun - dull cofiadwy o berthnasu priod-ddull i sefyllfaoedd arbennig. Gweler Atodiad 1 am restr o’r priod-ddulliau uchod ar gyfer eu chwyddo a’u lamineiddio i’w defnyddio yn y dosbarth. Troi at y Treigladau Mae’r treigladau yn codi problemau’n gyson ymysg plant - ac athrawon! Nid oherwydd na yr yr athrawon sut i dreiglo; yn hytrach cyfyd y broblem wrth benderfynu pa dreigladau y dylid eu cyflwyno, pryd y dylid gwneud hynny, a sut. Pwysleisir mai gyda disgyblion sy’n barod i’w derbyn yn unig y dylid eu cyflwyno. Ni ddylid, ar unrhyw gyfrif, ddrysu disgyblion nad yw eu cyrhaeddiad yn y Gymraeg eisoes o safon dda. Er hyn, yn y pegwn arall, dylid ymestyn disgyblion mwy galluog drwy eu hatgoffa i arfarnu eu gwaith ar ddiwedd gweithgaredd i edrych a ydynt wedi’u defnyddio’n gywir ai peidio. Un peth pwysig i’w gofio wrth gyflwyno’r treigladau yw fod rhaid cynnwys elfen o fwynhad a gochel rhag lladd yr ysbryd! Dysgu treigladau trwy rigymau Y mae’r ‘rhigymau’ canlynol yn canolbwyntio ar y math amlycaf o dreiglad trwynol a llaes, sef ar ôl fy ac ar ôl ei benywaidd. Awgrymir na ddylid cyflwyno’r treigladau llaes eraill i’r disgyblion gan na ddefnyddir hwy ar lafar mor aml â hynny. Purion o beth yw i athrawon fod yn ymwybodol o’r gwahanol enwau ar y treigladau, ond lle mae plant yn y cwestiwn dod i’w defnyddio’n reddfol, yn hytrach na’u hadnabod dan eu henwau, yw’r nod. Oherwydd hyn nid yw eu harddangos ar fur y dosbarth yn unig yn eu rhoi yng ngenau’r disgybl. Gall yr athrawon hynny sy’n fwy hyderus ym myd y gân greu neu fenthyg alaw i gyd-fynd â’r ‘rhigymau’ - ond gall eraill fodloni ar ‘siant’!
Awgrymir bod y disgyblion yn pwyntio at rannau’r corff wrth wneud hyn er mwyn cyflwyno elfen o hwyl, a gall yr athro eu hannog i symud yn sydyn drwy’r rhannau. Os na lwyddir i bwyntio at y rhan gywir i gyd-fynd â’r enw perthnasol e.e. y bol, mae’r disgybl yn ‘colli bywyd’! Gellid hefyd addasu’r gêm gyntaf y soniwyd amdani. Dychmyger mai’r treiglad trwynol sydd dan sylw. Tro hwn byddai’r athro yn y canol yn dweud: e.e. pen Byddai’n rhaid i’r plentyn sy’n derbyn y bêl ddweud ‘fy mhen’, ac yna taflu’r bêl yn ôl at yr athro. Os yw’n ateb yn gywir, gall yr athro symud at ddisgybl arall yn y cylch. Os yw’n anghywir, awgrymir bod yr athro naill ai yn ail daflu’r bêl ato er mwyn iddo ail feddwl, neu’n symud at ddisgyblion eraill cyn mynd yn ôl at y disgybl. Defnyddio Rhifolion a Threfnolion Yn aml bydd disgyblion yn baglu wrth geisio defnyddio’r rhifolion safonol gan ddweud un deg dau yn hytrach na deuddeg, er enghraifft. Teimlir bod angen annog disgyblion i ddefnyddio’r dull safonol, ac felly ein cyfrifoldeb ni fel athrawon yw eu dysgu iddynt. Bingo Rhifolion 1. Wedi i’r dosbarth ddysgu’r rhifolion ar y cof rhaid i’r disgyblion i gyd gofnodi tri rhifol rhwng 10 a 30, dyweder, ar damaid o bapur e.e. papur disgybl A: 17 25 11 2. Caiff un disgybl ddod i’r tu blaen i dderbyn cynigion aelodau eraill y dosbarth, dylai ef hefyd gofnodi tri rhifol. 3. Nod y disgyblion eraill yw dyfalu pa rifolion sydd ar ei damaid papur ef, e.e 25, 10, 27. Yn wahanol i’r gêm arferol awgrymir bod y disgyblion, yn eu tro, yn holi a yw rhifol arbennig ar bapur y disgybl sy’n arwain, er mwyn ymarfer y rhifolion. Golyga hyn fod pob disgybl yn y dosbarth, yn ei dro, yn gorfod meddwl a dweud un o’r rhifolion e.e.
Golyga hyn y caiff disgybl A, a phob disgybl arall sydd â’r rhif ar ei bapur, groesi’r rhif hwnnw oddi ar ei restr... Y cyntaf i groesi’r tri rhifol yw’r buddugol. Gloywi’n gyson Wedi iddynt arfer dweud y rhifolion gallai athrawon fynnu bod y disgyblion yn eu defnyddio wrth sôn am oedran, digwyddiadau a.y.y.b. ac wrth gwrs, pwyntiau i’r sawl a lwydda! Cofier ei bod yn bosib gweithredu’r un gweithgaredd yn union gyda’r trefnolion, gan ddechrau o’r cyntaf a gweithio at yr ugeinfed. Un arfer dda a welwyd mewn sawl ysgol uwchradd, nid yn unig yn y wers Gymraeg ond hefyd yn draws-bynciol, yw annog disgyblion i ysgrifennu’r dyddiad yn llawn yn eu llyfr, gan ddefnyddio’r trefnolion, ar ddechrau darn ysgrifenedig e.e. Gwaith dosbarth Yr ail ar bymtheg o Dachwedd a gellir derbyn bod hyn hefyd yn ddull o ddysgu’r glust. Gêmau eraill i loywi’r glust Stori Lafar I ymarfer yr amser gorffennol gellir creu stroi lafar drwy daflu pêl, a bydd y sawl sy’n ei dal yn ychwanegu pwt i ddatblygu’r stori e.e. Fy niwrnod i:- Person A - mi godais am saith Gellir hefyd ei chyflwyno yn y trydydd person e.e.
Diwrnod John Bachu’r berfau cryno Gêm addas i’w defnyddio wrth ddrilio terfyniadau cryno’r ferf yw ‘Fe es i’r dref ...’Bydd person A yn dweud ‘fe es i’r dref ac fe brynais gig’. Yna datblyga’r gêm drwy ailadrodd ac ychwanegu at y frawddeg. e.e. ‘Fe es i’r dref, fe brynais gig ac fe welais Mam Siw’ Wrth gwrs erbyn yr wythfed person bydd hi’n dipyn o dasg cofio’r cyfan! Gellid hefyd symleiddio’r uchod trwy ei dalfyrru:- A - ‘Fe
es i’r dref ac fe brynais gig’ Syniad arall yw darparu parau o gardiau ‘gosodiad ac ymateb’ neu a chwarae pelmanism lle mae’r plant fesul un yn codi dau gerdyn i geisio cael cyfatebiaeth, ond yn dweud y geiriau cyn eu gosod yn ôl. Mae yna, felly, lawer o ddrilio’r patrymau ac o glywed y patrymau, a hynny yng nghyd-destun gweithgaredd sy’n diddanu. e.e. Roedd hi’n glawio heddiw / felly chawsom ni ddim
chwarae pêl-rwyd. Sgwrs a thrafodaeth I wneud hyn dylid rhoi set o gardiau i un pâr sy’n cynnwys
geiriau allweddol i’r grwp e.e. Rhaid iddyn nhw greu sgwrs/deialog ymysg ei gilydd, gan wneud defnydd o’r geiriau (llafar nid ysgrifennu). Yna rhoi set o ymadroddion i bâr arall:
Dylai’r ddau bâr ddod at ei gilydd i greu trafodaeth sy’n cyfuno’r ymadroddion a’r geiriau. Llyfr Iaith Syniad arall ar gyfer gloywi iaith disgyblion yw llunio Llyfr Iaith y Dosbarth, gan ei symud gyda’r dosbarth o flwyddyn i flwyddyn, a pharhau i ychwanegu ato fel y datblyga’r plant yn ieithyddol. Gellir neilltuo rhannau ohono i roi sylw i ddefnyddio :
a’i gyplysu â lluniau doniol/cartwnau. Mewn adran arall gellir rhoi sylw i ddefnyddio’r canlynol a’i negydd yn gywir :
Fel yr awgrymwyd gyda’r posteri iaith yn y cyflwyniad, gellir neilltuo ychydig funudau cyn torri am egwyl i sylwi arnynt, neu cyn dechrau ar dasg, gan wneud hynny’n gyson. Clo Mae nifer o gêmau eraill y gellir eu haddasu ar gyfer eu defnyddio yn y dosbarth; gellir troi at raglenni cwis teledu am syniadau. Beth bynnag, mantais y gweithgareddau hyn, o’u gweithredu yn llwyddiannus a slic, yw eu bod yn cynnig elfen o fwynhad i’r disgyblion, a rhaid cofio mai trwy fwynhau y mae’r dysgu gorau yn digwydd. ______________________________________ Pwrpas a phwysigrwydd arfarnu
Egwyddorion Arfarnu Mae’n bwysig bod meini prawf y dasg yn eglur i’r disgyblion. Dylai sylwadau a wnaed gan ddisgyblion am waith ei gilydd fod yn bositif ac yn adeiladol. Ni ddylid caniatáu lladd ar waith eraill. Dylai’r arfarniad gynnwys awgrymiadau ar sut y gellid gwella neu ehangu ar y gwaith. Dulliau Arfarnu Er mwyn arfarnu gwaith llafar yn effeithiol mae’n rhaid cadw cofnod e.e. ar dâp/camera fideo neu o leiaf nodiadau a wneir ar y pryd. Mae recordio gwaith disgyblion yn rhoi cyfle unigryw iddynt arfarnu’u gwaith eu hunan. Wrth wylio eu perfformiad caent gyfle i bwyso a mesur eu perfformiad a sylwi ar wendidau e.e. ailadrodd, cloffi, diffyg paratoi a.y.y.b., yn ogystal â chryfderau. Gellir darparu taflenni arfarnu er mwyn sicrhau bod disgyblion yn rhoi sylw i’r elfennau pwysig/perthnasol. Gweler yr enghreifftiau isod: ______________________________________ATODIAD Taflen enghreifftiol 1 TAFLEN PWYSO A MESUR GWAITH LLAFAR
Enw: _______________________________ Dyddiad _______________________ Gweithgaredd:
Er mwyn gwella y tro nesaf, rhaid i mi gofio: 1. _________________________________________________ 2. _________________________________________________ 3. _________________________________________________ Taflen enghreifftiol 2 TAFLEN PWYSO A MESUR GWAITH LLAFAR
Enw: Elin Mair Tomos Dyddiad: 8 Ionawr Gweithgaredd: Adrodd yn ôl ar arbrawf ar oleuni
Er mwyn gwella y tro nesaf, rhaid i mi gofio: 1. Defnyddio termau fel ‘adlewyrchu’ ‘treiddio’ a ‘pelydrau’ 2. Disgrifio pethau’n well e.e. golau llachar, cysgod anferth 3. ___________________________________________________________ Taflen engreifftiol 3 TAFLEN ARFARNU GWAITH MYNEGI BARN Wrth wrando ar y grwpiau, cofiwch chwilio am y pethau yma sydd yn holl bwysig i waith llafar da: Parchu eraill Mynegi barn gan roi rheswm Pawb yn y grwp yn cyfrannu Cadw at y testun Defnyddio patrymau cywir a geirfa addas Ar ôl gwrando ar bawb, dewiswch ddau grwp sydd wedi siarad yn dda. Cofiwch y bydd eich athro/ athrawes yn disgwyl i chi fedru dweud pam yr oedd eu trafodaeth yn werth ei chlywed, felly soniwch am rai o’r pethau sydd yn y rhestr uchod. Taflen enghreifftiol 4
|
