Gwlad neu frenhinaeth fechan ydi Lesotho yng nghyfandir Affrica. Mae Gweriniaeth De Affrica yn ei chwmpasu’n gyfangwbl. Dim ond tir sydd o’i chwmpas. Mae hi’n debyg i Gymru mewn sawl ffordd:

• mae’n wlad fynyddig – mae’r mynydd uchaf sef Tabana – Ntlenyana yn 3,482 m o uchder
• mae dŵr yn bwysig yn y wlad
• mae mwyngloddiau mineralau yno
• mae’n dibynnu ar amaethyddiaeth – tyfu gwenith, barlys, ceirch, codlysiau, sorgwm
• mae llawer o dwristiaid yn ymweld â’r wlad
• mae’r bobl yn siarad dwy iaith sef Sesotho a Saesneg
• mae yna draddodiad o ganu corawl yn y wlad

Ond mae Lesotho yn wlad dlawd . Mae hanner y boblogaeth yn byw o dan amodau tlawd iawn. O dro i dro bydd y wlad yn dioddef o sychder mawr a bydd y cnydau’n marw. Gan fod Lesotho’n wlad fynyddig mae Project Dŵr yr Ucheldir wedi bod yn un llwyddiannus. Cyn adeiladu’r argae roedd dŵr yr afonydd yn rhedeg o’r tir uchel trwy dde Affrica i Fôr Iwerydd. Mae 18 metr ciwbig o ddŵr yn arllwys i dde Affrica bob un eiliad. Fe adeiladwyd argae Katse i gronni dŵr a’i ddefnyddio ar gyfer y bobl ac i ddyfrhau’r tir. Mae’r project wedi helpu’r wlad a’r bobl mewn sawl ffordd:

• i gael dŵr i’w yfed a’i ddefnyddio o gwmpas y tŷ
• i ddyfrio’r cnydau
• i gynhyrchu trydan i’r wlad i gyd

Yn sgil hyn adeiladwyd ffyrdd newydd a hefyd roedd gwaith i’r bobl leol. Erbyn hyn mae rhan 1A wedi ei gwblhau. Erbyn y flwyddyn 2020 bydd 4 argae wedi ei adeiladu gyda thwneli yn eu cysylltu. Bryd hynny bydd 28 metr ciwbig o ddŵr yn arllwys i dde Affrica bob un eiliad. Ar hyn o bryd maen nhw’n adeiladu argae Mohale, sef rhan 1B, a bydd hwn yn ei dro yn cyflenwi argae Katse pan fydd y dŵr yn yr argae hwnnw wedi gostwng.

Mae’r project hefyd wedi helpu pobl Gweriniaeth De Affrica gan fod dŵr erbyn hyn yn llifo i’w gwlad. Bydd y Weriniaeth yn talu am y dŵr i lywodraeth Lesotho. Ond dydi pawb ddim yn hapus efo’r project. Dyma rai ffeithiau sy’n cael eu defnyddio yn erbyn y project.

• 30,000 o bobl wedi gorfod symud o’i cartrefi
• 2,300 hectar o dir âr wedi ei ddinistrio
• 3,400 hectar o dir pori wedi diflannu
• llawer o dai wedi eu dinistrio gan y peiriannau a’r ffrwydron

Ond i fwyafrif o bobl Lesotho mae dŵr yn drysor prin iawn. Iddyn nhw dyma’r "aur gwyn". Mae pobl Lesotho yn edrych ymlaen i’r dyfodol. Bydd y dŵr o’r mynyddoedd yn eu helpu i gael bywyd gwell a hefyd yn dod a mwy o arian i mewn i’r wlad.