Marchogodd  y brenin Gwyddno Garanhir i ben clogwyn isel yng Ngantre’r Gwaelod.

‘Dyma’r wlad orau yn y byd, Seithenyn,’ meddai’n fodlon wrth ei stiward. ‘Mae fy ngwinllanoedd yn llawn o ffrwythau a’r caeau yn llawn o lysiau ac anifeiliaid. Does neb yn newynog yn fy ngwlad i. Mae fy mhobl yn dawnsio, canu a chwerthin bob dydd.’

‘Ydyn wir, Arglwydd,’ atebodd Seithenyn.

Syllodd y brenin o’i gwmpas. Roedd morglawdd efo dorau mawr ynddo yn y pellter. Pan fyddai’r llanw allan byddai Seithenyn yn agor y dorau er mwyn i ddwr yr afonydd lifo i’r môr. A phan fyddai’r llanw yn dod i’r lan, byddai’n eu cau drachefn i gadw’r môr o’r tir isel.

‘Gwlad dda a phrydferth ydi Cantre’r Gwaelod,’ meddai’r brenin.

Trodd y ceffyl a marchogaeth tua’r brifddinas. Roedd ei fab Gronw yn cael ei benblwydd y diwrnod hwnnw. Trefnodd y brenin wledd fawr a gwahoddodd lawer iawn o bobl iddi. Byddai yna ddawnswyr a beirdd i ddiddanu pawb, a digon o win i’w yfed hefyd. Roedd wedi gwneud ei orau i sicrhau y byddai diwrnod penblwydd ei fab yn un o ddyddiau gorau’r flwyddyn.

‘Mae digon o amser cyn cau y dorau,’ meddai Seithenyn wrth ymuno yn y wledd.

Bwytaodd lond ei fol o fwyd, ac yfodd sawl llymaid o win.

‘Diod arall, Mererid,’ gorchmynnodd gan estyn ei wydr i’r forwyn.

Yn fuan, roedd yn feddw gaib.

Dechreuodd Mererid boeni. Roedd hi’n siwr bod y gwynt yn codi a swn y môr i’w glywed yn y pellter. Oedd Seithenyn yn cofio am y dorau?

Agorodd ddrws mawr y neuadd a gwrando. Clywodd ddwndwr y tonnau ar y traeth a theimlodd ewyn ysgafn ar ei hwyneb.

‘Mae’r llanw yn dod i mewn,’ meddai mewn dychryn.

Brysiodd at Seithenyn.

‘Feistr,’ meddai. ‘Beth am y dorau?’

Ond roedd Seithenyn yn rhy feddw i gymryd sylw.

‘Diod arall, Mererid,’ gwaeddodd. ‘Rhaid dathlu penblwydd Gronw, fab y brenin.’

Cododd ar ei draed a dechrau canu’n feddw.

Erbyn hyn rhuai corwynt o gwmpas y neuadd gan glecian yn erbyn y ffenestri hardd. Deuai dwndwr y tonnau yn nes ac yn nes.

Rhedodd Mererid at y brenin.

‘Arglwydd!’ galwodd. ‘Beth am y dorau?’

‘Mae Seithenyn wedi gofalu amdanyn nhw,’ meddai’r brenin gan wenu.

‘Ond .. beth tasai o ddim?’ meddai Mererid.

Chwarddodd pawb.

‘Does dim angen poeni,’ medden nhw. ‘Mae popeth yn ddiogel.’

Doedd neb am wrando arni. Aeth Mererid i’r drws unwaith eto. Dychrynodd. Roedd y môr yn dylifo drwy’r dorau agored ac yn llyncu’r tir a’r tai a’r gwinllanoedd.

‘Y môr! Ffowch am eich bywydau!’ gwaeddodd.

Chwarddodd pawb wrth glywed y fath ffwlbri. Y môr! Dim o’r fath beth!

Rhedodd Mererid am y tir uchel. Roedd ei choesau’n wantan a’i hanadl yn boenus yn ei hysgyfaint. Disgynnodd yn lluddedig ar ben y llethr a syrthio i gysgu.

Deffrodd bore trannoeth. Doedd dim i’w weld ond môr tawel a chloch yn canu’n ddigalon o dan y tonnau. Ac wrth ei hochr safai Gwyddno Garanhir yn wylo am ei wlad a ddiflannodd am byth!