 Beth yw chwedl? Stori dda sydd wedi cael ei hail adrodd dro
ar ôl tro ac yn y casgliad lliwgar hwn mae dwsin o chwedlau o’r chwe gwlad
Celtaidd. Maent wedi eu hadrodd yn nhraddodiad y cyfarwydd gynt, sef y storiwyr oedd
yn teithio o gwmpas i ddiddanu ymhell cyn oes y radio, y teledu a’r cyfrifiadur.Mae’r awdur yn arbenigwr ar chwedlau ac mae hyn yn amlwg yn y gyfrol wych hon gyda gwaith celf trawiadol yr arlunydd Margaret Jones. Mae’r gyfrol yn cynnwys dwy chwedl o bob gwlad ac mae’n anodd dewis pa stori yw’r orau gan mai detholiad o’r goreuon sydd yma. Dyma ragflas o un stori o bob gwlad. Hen ffefryn yw ‘Cwn Gwyddno‘ sef stori Cantre’r Gwaelod. Dyma hanes Seithenyn y gwyliwr yn syrthio i gysgu ym mhalas Garan Hir ar noson stormus - dim ond Gwyddno sydd yn dianc rhag y môr wrth i’r tonnau foddi ei dir. Nid oes dim ar ôl i’w atgoffa ond swn y clychau yn canu o dan y dwr.O'r Iwerddon y daw stori Dyffryn y Bleiddiaid gyda Cas Corach yn cael ei boeni gan ferched dewin sydd yn troi eu hunain yn fleiddiaid. Mae’r bleiddiaid yn bwyta ei ddefaid ac mae’r stori yn adrodd sut mae’n ceisio cael gwared ohonynt. Stori ddoniol yw’r un o Lydaw am ‘Y Mynach Mawr a’r Mynach Bach’ sy'n adrodd am ddau fynach - un gyda meddwl bach a’r llall gyda meddwl mawr a’r gystadleuaeth rhyngddynt i weld pwy yw’r gorau am ennill arian. Brwydr yn erbyn y Tylwyth Teg sydd yn y stori o’r Alban ‘Tam Lin’ gyda merch y Brenin yn ceisio achub marchog rhag hud Brenhines y Tylwyth Teg. Ar faner Ynys Manaw mae llun tair coes ac mae stori ‘Yr ysgub’ yn adrodd hanes y Dewin Manannan sydd yn troi ei hun yn dair coes i ffurfio olwyn. Mae’n rowlio’n chwim o un pen yr ynys i’r llall i wneud yn siwr fod trigolion yr ynys yn talu eu rhent ond mae un ffermwr bach yn ceisio ei dwyllo. Twyll hefyd yw cefndir y stori o Gernyw ‘Ysbryd Stithians’ sef hanes Jenny o fferm yr Hendy a Robin. Pan fu Jenny farw mae ei theulu eisiau ei harian ond nid oes golwg o’i chyfoeth. Cyn i Robin cael gafael ar yr arian a fferm yr Hendy rhaid gwynebu ysbrydion mynwent y plwyf cyn datrys y dirgelwch. |
Mae mwy o Chwedlau wedi eu dethol gan Rhiannon Ifans ar gael yn y cyfrolau ‘Chwedlau’r Brenin Arthur‘ a ‘ Hud y Mabinogi ‘ ac mae mwy o luniau ardderchog Margaret Jones yn y cyfrolau ‘Chwedl Taliesin’ ac ‘Y Mabinogi’. Rhiannon Ifans |