Croeso i Rifyn 14 o’r Cliciadur

Croeso i Rifyn 14 o’r Cliciadur

Croeso i Rifyn 14 o’r Cliciadur

Mae’r sefyllfa ychydig yn wahanol i’r arfer ar hyn o bryd felly mae’r Rhifyn yma o’r Cliciadur ychydig yn wahanol i’r arfer hefyd. Gobeithio y bydd ‘na ddigon yma i dy ddiddori, i godi dy galon ac i roi digon o syniadau i ti am bethau i’w gwneud. Cadwch yn ddiogel bawb!

DYFEISGAR!

DYFEISGAR!

DYFEISGAR!

Mae Ilan Davies yn Beiriannydd Electroneg ac yn gweithio fel arfer yng Nghaerfaddon, ond cafodd ei anfon adref i'r Bala i hunan-ynysu. Roedd wedi clywed fod galw am fygydau ar gyfer pobl sy'n gorfod parhau i weithio fel meddygon, gofalwyr, nyrsys, fferyllwyr a nifer o weithwyr hanfodol eraill.

Nôl i'r ysgol
Roedd Bethan Emyr Jones, Pennaeth Ysgol Godre'r Berwyn yn falch o groesawu Ilan i ddefnyddio labordy'r ysgol a'r argraffydd 3D, i greu'r mygydau, fel ymateb i ymgyrch y bwrdd iechyd lleol.

Beth ydi'r mygydau?
Math o feisor yw'r mwgwd, wedi ei wneud o ddeunydd plastig. Bydd y mwgwd yn caniatáu i'r gweithiwr weld,

ond hefyd gadw ei hun yn ddiogel, gan fod y mwgwd yn gorchuddio'r llygaid, trwyn a'r geg.

Beth yw ymateb pobl?
'Anhygoel! Mae galw anferth am yr offer. Hyd yma rydym wedi cyflenwi nifer o wasanaethau hanfodol yn lleol,' meddai Ilan, ' mae'r fferyllfa leol wedi derbyn rhai a'r feddygfa, gofalwyr yn y cartref gofal lleol a gofalwyr cymunedol. Does dim digon o amser yn y dydd i ddal fyny efo'r holl archebion!' Mae Ilan yn ddiolchgar iawn i bawb sydd wedi ei gefnogi. Ond mae Y Cliciadur yn sicr fod pawb yn ddiolchgar iawn i Ilan am ei fentergarwch.

ENFYS O OBAITH!

ENFYS O OBAITH!

ENFYS O OBAITH!

Ar hyd a lled Cymru, mewn tai, strydoedd, caeau ac adeiladau mae ‘na enfys i’w weld. Yn ystod y cyfnod rhyfedd hwn oherwydd Coronafeirws mae pobl a phlant wedi bod yn creu enfys fel arwydd i godi calon, fel arwydd y daw pethau’n well ac i ddweud diolch wrth weithwyr y GIG (y Gwasanaeth Iechyd Gwladol). Mae’r Cliciadur yn hoff iawn o’r enfys yma gan Cêt Elen:

a’r un yma gan Bedo, Nanw, Nel a Nico.

Tybed wyt ti wedi gwneud enfys? Byddem wrth ein boddau yn gweld llun ohono. Cofia gysylltu drwy e-bostio cliciadur@cynnal.co.uk. Mae ‘na ddigon o syniadau am sut i greu enfys y tu fewn i’r rhifyn yma hefyd ar dudalen 5 a 9.

GWERTHFAWROGI’R GIG

GWERTHFAWROGI’R GIG

GWERTHFAWROGI’R GIG

Bob nos Iau am 8 o’r gloch mae pobl ar hyd a lled y wlad yn agor ffenestri neu’n dod allan o’u cartrefi i glapio a gwneud sŵn i ddweud diolch wrth y GIG am eu gwaith caled. Mae rhai yn taro sosbenni, rhai yn gweiddi, rhai yn canu neu’n chwarae offeryn ond pawb yn ymuno yn y neges bwysig DIOLCH GIG! Cofia ymuno yn y sŵn! Am fwy o wybodaeth dos i:
https://clapforourcarers.co.uk/

1

CARTŴN

Wyt ti’n gallu meddwl am stori fysa’n gallu llenwi’r blychau yn y cartŵn yma?

Enw: Andrea May

O Ble? Yn wreiddiol o Gaerffili ond bellach yn byw ac yn gweithio yn Dalian, Gogledd-Ddwyrain China.

Swydd: Pennaeth Addysgol yn y Dalian Royal School.

Sut oedd y Coronafeirws wedi effeithio bywyd yn China?
Cafodd y feirws effaith mawr ar fywyd yma yn China. Doeddwn i ddim yn cael gadael y fflat am bythefnos ac roedd Swyddog Diogelwch yn dod â bwyd i mi. Roeddwn yn lwcus iawn fod gen i ffrindiau a chyd-weithwyr oedd yn gallu nôl popeth yr oeddwn ei angen ar fy rhan. Ar ôl i mi gael prawf i ddweud nad oedd y feirws gen i roeddwn yn cael mynd allan. Erbyn hyn rydym yn gallu mynd i lefydd gwahanol ond rhaid i ni gael ‘pass’ sy’n rhoi caniatad i ni ac mae’n rhaid sganio Ap sy’n dweud nad yw’r feirws ganddon ni.

Dim ond ychydig o bobl sy’n dioddef o’r feirws yn China rŵan felly sut mae pethau erbyn hyn?
Mae 'na fwy o ryddid rŵan ac nid yw pethau mor gaeth ac yr oedden nhw, ond mae 'na lawer o bethau nad ydym yn gallu eu wneud ac nid ydy bywyd yn ‘normal’ o bell ffordd.
Rydym yn paratoi at fynd yn ôl i’r ysgol ac mae’r adeilad yn cael ei lanhau yn drylwyr. Fe fyddwn yn mynd yn ôl ar amseroedd gwahanol gan mai dim ond 15 o blant fydd yn cael bod mewn un dosbarth ar y tro, oherwydd bod angen cadw digon o le rhwng pawb. Ar hyn o bryd rydym yn dal i ddysgu ar- lein ac mae hyn wedi bod yn mynd ymlaen ers 8 wythnos. Mae plant ac athrawon yn awyddus iawn i fynd yn ôl i’r ysgol!

Unrhyw gyngor i ni yma yng Nghymru?
I blant mae’n bwysig iawn i gadw’n iach – a hynny yn y corff a’r meddwl! Yma yn China mae plant yn gwneud dau ddosbarth ymarfer corff bob dydd. Mae’n bwysig bwyta’n iach a chael digon o ffrwythau, llysiau a dŵr i yfed. Mae golchi dwylo hefyd yn bwysig iawn.
Cadw eich hunain a’ch teulu yn ddiogel yw’r peth pwysicaf, a dal ati i ddysgu. Mae plant yma wedi dysgu drwy chwarae gemau gyda’r teulu a darllen pethau mewn llyfrau ac ar-lein. Mae llawer wedi magu diddordebau newydd fel canu neu chwarae offeryn neu ddysgu Saesneg ac mae hefyd

wedi bod yn bwysig cadw cyswllt efo ffrindiau a theulu. Yma mae plant yn gwneud ymarferion llygaid os ydynt yn gwario llawer o amser yn edrych ar sgrin - efallai y dylai plant wneud hyn yng Nghymru? Cofiwch ei fod yn bwysig cadw’r meddwl yn iach. Mae’n bwysig peidio eistedd o flaen teledu neu gemau fidio drwy’r amser. Ceisiwch gael amserlen o bethau gwahanol ar adegau gwahanol a chofiwch newid o’ch pyjamas yn brydlon yn y bore. Mae’n hawdd iawn bod yn ddiog a cholli ysgogiad ond mae hyn yn gallu effeithio ein hiechyd yn fwy na’r feirws! Daliwch i gredu ‘daw eto haul ar fryn’. Drwy’r byd rydym yn ymladd y feirws gyda’n gilydd ond mae’n mynd i gymryd amser felly mae angen bod yn amyneddgar. Yn araf bach bydd pethau’n dod yn ôl i ‘normal,’ ond bydd rhywbeth ynddoch chi wedi newid hefyd. Fel plant, mae ganddo’ch chi gyfrifoldeb dros eich hunain ac mae’n rhaid i ni gyd wneud ein rhan!

2

YMWELYDD

YMWELYDD

YMWELYDD

‘Na, does gen i ddim 'mynedd!'’ Doedd Dafydd ddim wedi dweud y geiriau'n uchel, dim ond eu sibrwd dan ei wynt. Roedd wedi cael llond bol ar fod adre, dim ond yn cael mynd lawr i waelod y ffordd ag yn ôl ers mis bellach. A nawr roedd Mam wedi paratoi rhan o'r ardd, wedi palu a chwynnu, ac wedi creu gardd...wel darn o bridd...yn arbennig i Dafydd.
'Be' am blannu tatws yn fan yma, neu foron, neu flodau os ydi'n well gen ti?' gofynnodd Mam.

'Yn y sied mae gen i datws yn barod i'w plannu ac mae gen i hadau...'
'Iawn.' atebodd Dafydd yn bwdlyd. Doedd ganddo ddim awydd garddio, doedd ganddo ddim awydd bod allan o gwbl a dweud y gwir, byddai'n well ganddo fynd i'r tŷ i chwarae ar y PlayStation.
Roedd Taid yn ffonio Dafydd bod p'nawn i holi beth roedd wedi bod yn ei wneud. Roedd Dafydd wedi addo rhoi bwyd allan i'r adar bob dydd ond roedd wedi anghofio ers wythnos. Doedd yr un aderyn wedi dod yn agos at y bwrdd adar beth bynnag. 'Mae'r adar yn dal angen bwyd 'sti Daf', meddau Taid.
'Rhaid i ti gofio rhoi bwyd allan o hyd, paid â gadael y bwrdd yn wag neu bydd yr adar yn mynd i rhywle arall i chwilio am fwyd. ‘Mae’n rhaid i ti ddal ati...' Roedd yn iawn i Taid ddweud hyn wrth

Dafydd. Roedd digon o adar yn dod i ardd Taid a Nain. 'Mi wna i anfon robin goch draw i tŷ chi...' meddai Taid gan chwerthin. Dim ond ochneidio gwnaeth Dafydd - roedd Taid yn dweud pethau twp weithiau.
Gwyliodd Dafydd ei fam wrthi'n palu, a theimlodd yn euog. Fe ddylai ei helpu. Aeth i'r tŷ i chwilio am rhywbeth i'w fwyta ond dim ond dwy gacen oedd ar ôl yn y tun. Aeth â diod o ddŵr allan i Mam, a'r ddwy gacen.
'Diod Mam!' galwodd. Rhoddodd y cacenni i lawr ar y gwair wrth ymyl y darn pridd, lle'r oedd Mam wedi bod yn palu. 'Diolch Daf!' Daeth Mam draw i eistedd ar y

gwair. 'Mi ges i ymwelydd ‘sti...' meddai Mam a throi i bwyntio at y pridd, 'O wel, mae wedi mynd...roedd yna robin goch yn fy helpu, ac yn bwyta mwydod. Wnest ti roi hadau ar y bwrdd adar heddiw Dafydd?'
'Na, anghofies i.' Trodd Dafydd i estyn am ei gacen - edrychodd dau lygad bywiog du arno, roedd llond ei big o gacen. 'Hei!' galwodd Dafydd. Hedfanodd y robin goch i ben y bwrdd adar, a'i ben ar un ochr. Yna canodd y ffôn.
'Mae Taid eisiau gair eto' meddai Mam cyn troi'n ôl at y palu.

ENFYS 1

CALON FFENEST LIW:

Byddi di angen:

  • Papur neu gerdyn du
  • Papur sidan (tissue paper) mewn gwahanol liwiau
  • Glud, pensil a siswrn
  • Llinyn i’w hongian neu dâp gludiog i’w lynu ar y ffenest

ENFYS 1

CALON FFENEST LIW:

Byddi di angen:

  • Papur neu gerdyn du
  • Papur sidan (tissue paper) mewn gwahanol liwiau
  • Glud, pensil a siswrn
  • Llinyn i’w hongian neu dâp gludiog i’w lynu ar y ffenest

ENFYS 1

CALON FFENEST LIW:

Byddi di angen:

  • Papur neu gerdyn du
  • Papur sidan (tissue paper) mewn gwahanol liwiau
  • Glud, pensil a siswrn
  • Llinyn i’w hongian neu dâp gludiog i’w lynu ar y ffenest

ENFYS I GODI CALON

Mae’n braf iawn gweld enfys yn ffenestri pobl, fel arwydd y daw pethau’n well ac i ddangos ein gwerthfawrogiad o weithwyr y GIG. Dyma syniadau digon syml am rai y gelli di eu gwneud gyda phethau sydd gen ti, o bosib, yn y tŷ'n barod.

ENFYS I GODI CALON

Mae’n braf iawn gweld enfys yn ffenestri pobl, fel arwydd y daw pethau’n well ac i ddangos ein gwerthfawrogiad o weithwyr y GIG. Dyma syniadau digon syml am rai y gelli di eu gwneud gyda phethau sydd gen ti, o bosib, yn y tŷ'n barod.

ENFYS I GODI CALON

Mae’n braf iawn gweld enfys yn ffenestri pobl, fel arwydd y daw pethau’n well ac i ddangos ein gwerthfawrogiad o weithwyr y GIG. Dyma syniadau digon syml am rai y gelli di eu gwneud gyda phethau sydd gen ti, o bosib, yn y tŷ'n barod.

3

Oes gen ti ddiddordeb mewn mymis, pyramidiau a thrysorau hynafol? Dos i'r gwefannau yma i ddysgu mwy am yr Hen Aifft ac i ymweld â llwyth o safleoedd gwahanol: Mae’n bosib gweld y Galerïau Eifftaidd ar daith rithwir y British Museum yn Llundain: https://britishmuseum.withgoogle.com/
Neu:
Usborne: http://tiny.cc/m851mz
Tripsavvy: http://tiny.cc/m951mz

WYDDOR HEIROGLIFFIG
YR EIFFTIAID

Defnyddiwch yr wyddor heirogliffig i ddatrys y neges bwysig gan Y Cliciadur:

Diolch i Gareth Roberts,
 University of Pennsylvania

Mae’n bosib mynd ar daith rithwir o amgylch y fflat neu’r ‘annex’ ble roedd Anne yn cuddio yn ystod yr Ail Ryfel Byd a ble ysgrifennodd ei dyddiadur enwog.
https://www.annefrank.org/en/anne-frank/s ecret-annex/
Mae hanes Anne Frank yn Rhifyn 9 tud 7.

http://tiny.cc/laa2mz
Dyma dy gyfle i ddringo’r tŵr enwog gafodd ei ddylunio gan Gustav Eiffel a’i agor ym 1889. Wyt ti’n ddigon dewr i ddringo dros 300m?

http://tiny.cc/gua2mz
Beth am gerdded ar hyd Wal Fawr China? Nid yw’r wal yn un darn hir ond yn llawer o ddarnau llai, yn 21,196 km i gyd, gyda rhannau ohono yn 2,500 oed! Fel arfer mae dros 10 miliwn o bobl yn ymweld â’r wal bob blwyddyn.

http://tiny.cc/2k91mz
Fel arfer mae 'na 25,000 o bobl yn ymweld â Chapel y Sistine bob dydd i weld y to anhygoel a gafodd ei beintio gan yr artist enwog Michelangelo. Dyma gyfle i ti ei weld heb orfod talu, na chiwio na’i rannu gyda miloedd o bobl eraill!

Dyma ran enwog o’r darlun ble mae Duw yn creu Adda. Hwn yw un o’r delweddau mwyaf enwog yn y byd!

Mae Capel y Sistine yn y Fatican yn Rhufain. Yma mae’r Pab yn byw ac mae’n defnyddio'r Capel ar gyfer gwasanaethau pwysig. Peintiodd Michelangelo y llun anferthol yma (sy’n mesur 14m x 40m) rhwng 1508 a 1512 ac roedd yn hynod o anodd ei beintio gan fod yn rhaid i’r artist orwedd ar ei gefn ar lwyfan uchel neu sefyll yn peintio gyda’i freichiau uwch ei ben!

Gallwch ymweld â phob un o’r 7 Amgueddfa Genedlaethol yng Nghymru drwy ddilyn y linc: https://bit.ly/2yhMIcS

4

PWYSO A MESUR

BE GA' I WNEUD
HEDDIW?

Mae'r pump plentyn yn gorfod aros adre o'r ysgol, ac mae'n anodd meddwl am rywbeth i'w wneud trwy'r dydd. Fedri di ddod o hyd i beth mae pob un yn mwynhau ei wneud fwyaf?

PWYSO A MESUR

BE GA' I WNEUD
HEDDIW?

Mae'r pump plentyn yn gorfod aros adre o'r ysgol, ac mae'n anodd meddwl am rywbeth i'w wneud trwy'r dydd. Fedri di ddod o hyd i beth mae pob un yn mwynhau ei wneud fwyaf?

PWYSO A MESUR

BE GA' I WNEUD
HEDDIW?

Mae'r pump plentyn yn gorfod aros adre o'r ysgol, ac mae'n anodd meddwl am rywbeth i'w wneud trwy'r dydd. Fedri di ddod o hyd i beth mae pob un yn mwynhau ei wneud fwyaf?

  1. Mae John yn mwynhau darllen yn fwy na dim arall.
  2. Mae Mari a Beth wedi cael llond bol ar y PlayStation.
  3. Mae Cai yn hoffi coginio neu ddarllen.
  4. Beth sy'n mwynhau crefft fwyaf o'r plant.
  1. Mae John yn mwynhau darllen yn fwy na dim arall.
  2. Mae Mari a Beth wedi cael llond bol ar y PlayStation.
  3. Mae Cai yn hoffi coginio neu ddarllen.
  4. Beth sy'n mwynhau crefft fwyaf o'r plant.
  1. Mae John yn mwynhau darllen yn fwy na dim arall.
  2. Mae Mari a Beth wedi cael llond bol ar y PlayStation.
  3. Mae Cai yn hoffi coginio neu ddarllen.
  4. Beth sy'n mwynhau crefft fwyaf o'r plant.

ANTI
DOT YN
DWEUD

ANTI DOT
YN DWEUD

ANTI DOT
YN DWEUD

Paid â bod ofn!

Mae'n amser rhyfedd i bawb ar hyn o bryd, a ninnau ddim yn cael mynd i'r ysgol na chyfarfod ein ffrindiau. Dyma ambell beth i gofio:

5

Mae'r gwanwyn yma, ac mae byd natur wedi hen ddeffro ar ôl misoedd y gaeaf. Mae pob anifail a chreadur yn rhan o gylchred fywyd. Os oes gen ti bwll dŵr neu nant fas yn ymyl y tŷ edrycha i weld os oes penbyliaid yno. Nawr yw'r amser i'w gweld.

Mae'r gwanwyn yma, ac mae byd natur wedi hen ddeffro ar ôl misoedd y gaeaf. Mae pob anifail a chreadur yn rhan o gylchred fywyd. Os oes gen ti bwll dŵr neu nant fas yn ymyl y tŷ edrycha i weld os oes penbyliaid yno. Nawr yw'r amser i'w gweld.

Mae'r gwanwyn yma, ac mae byd natur wedi hen ddeffro ar ôl misoedd y gaeaf. Mae pob anifail a chreadur yn rhan o gylchred fywyd. Os oes gen ti bwll dŵr neu nant fas yn ymyl y tŷ edrycha i weld os oes penbyliaid yno. Nawr yw'r amser i'w gweld.

1

Grifft
Mae'r llyffant a'r broga yn dodwy wyau mewn dŵr bâs, neu fannau llaith, dyma'r grifft. Byddant yn dodwy llawer iawn o wyau gan y fod nifer fawr ohonynt yn cael eu bwyta gan greaduriaid eraill neu'n cael eu difetha.

2

Penbyliaid
Ar ôl tua mis bydd y penbyliaid yn deor o'r wyau. Maen nhw'n fach iawn i ddechrau ac yn glynu mewn darnau o wair o dan y dŵr. Yna maen nhw'n defnyddio eu cynffonau i symud ac yn bwydo ar algi. Maent yn anadlu o dan y dŵr.

3

Tyfu coesau
Ar ôl tua 6 wythnos, bydd coesau yn ymddangos, y ddwy goes ôl i ddechrau, yna'r ddwy goes flaen. Ond mae'r gynffon yn aros am ychydig eto i'w helpu i symud.

4

Datblygu ysgyfaint
Bydd y penbyliaid erbyn hyn yn fwy tebyg i lyffant neu froga bach, ac yn dod i wyneb y dŵr i anadlu. Bydd y gynffon yn diflannu hefyd.

5

Broogga, broogga!
Erbyn tua 12 wythnos mae'r llyffant neu'r broga bach yn barod i adael y dŵr. Bydd yn chwilio am gymar, yn dodwy grifft ei hun, a bydd y cylch bywyd yn dechrau eto! WAW! Mae natur yn wych!

Ffrind yn yr ardd.
Mae'r garddwr yn croesawu llyffant a brogaod i'r ardd gan eu bod yn bwyta malwod a gwlithod.

Teulu: Amffibiad
Pwysau: tua 20g
Hyd oes: 5-10 mlynedd

Covid-19

Cofia – paid â mynd yn bell o'r cartref – chwilia mewn pyllau pan fyddi di’n cael mynd allan am ymarfer corff. Bydda’n ofalus wrth ymyl dŵr.

Dyma Hanes Magi o Ben Llŷn a sut mae hi’n ymdopi gyda’r sefyllfa ar hyn o bryd o orfod aros adref.

Pa fath o bethau wyt ti’n wneud i lenwi’r diwrnod?

Rydw i wedi cychwyn rhedeg o gwmpas y pentref gyda Mam a Beti fy chwaer. Mi fyddwn ni’n mynd bob yn ail diwrnod ac yn ceisio curo ein hamser diwethaf bob tro. Mae gen i dair chwaer ac un brawd ac rwy’n treulio llawer o’r diwrnod yn chwarae gyda phawb. Rydw i’n ymarfer carati oherwydd fy mod yn gweithio tuag at fy melt brown a gwyn. Ambell dro byddaf yn helpu mam a dad yn y tŷ a’r ardd. Os rwy’n gwneud gwaith da byddaf yn cael arian bach ac mae hyn yn helpu i mi gynilo. Rydym hefyd wedi bod yn cerdded milltiroedd fel teulu wrth fynd am dro.

Wyt ti’n dal i fyny efo dy waith ysgol? Sut?

Gan fod pump ohonom angen gwneud gwaith ysgol mae gan bawb ei gyfnod ar y cyfrifiadur. Bydd mam yn argraffu rhai o’r tasgau i mi gael gwneud wrth fy nesg yn fy llofft hefyd. Dw i’n treulio llawer o amser yn darllen hefyd. Bob bore o’r wythnos ysgol bydd Dad yn rhoi gwers ymarfer corff i ni gyd yn yr ardd. Mae hynny’n hwyl!

Sut wyt ti’n cysylltu gyda dy ffrindiau a dy deulu?

Ar ôl llwyddo cael nain a taid i ddeall ‘FaceTime’ rydym yn gallu siarad a gweld nhw’n ddyddiol, ac aelodau eraill o’r teulu yn rheolaidd hefyd. Rhyw ddwywaith yr wythnos dw i’n cael ‘FaceTime’ gyda Cadi, fy ffrind o’r ysgol.

Rydym hefyd yn gyrru lluniau i wahanol aelodau o’r teulu.

Pethau sy’n dda am y sefyllfa...

Rwyf wrth fy modd yn cael y cyfle i ddewis dillad gwahanol i’w gwisgo bob diwrnod! Mae cael bod adref a threulio amser gyda’r teulu yn grêt ac mae’n braf cael amser i gael sgwrs wrth y bwrdd bwyd, i gerdded yn bell a chwarae gemau bwrdd. Rwyf wedi cael amser i fraslunio a pheintio, defnyddio fy mhecyn blodau sych a chwarae’r piano. Mae’r tywydd braf wedi gwneud y sefyllfa’n bositif. Rydym wedi treulio oriau’n chwarae yn yr ardd bob dydd a chadw’n heini.

Pethau sy’ ddim mor dda...

Rhan amlaf byddaf yn nofio bedair gwaith yr wythnos. Oherwydd y sefyllfa ar y funud does dim posib i mi wneud hyn ac rwyf yn ei golli’n fawr. Rwyf yn ddisgybl Blwyddyn 6 ac mae’r syniad fy mod ddim yn cael mynd yn ôl i Ysgol Edern i ffarwelio yn iawn yn drist ofnadwy. Mae gennyf lawer o atgofion melys y buaswn yn hoffi cofio gyda fy ffrindiau ac athrawon ar y diwrnod diwethaf yno. Yn ogystal rwyf fymryn yn bryderus ac ofnus fy mod yn methu'r camau sydd yn fy mharatoi cyn cychwyn yr Ysgol Uwchradd. Mae gas gen i feddwl ein bod wedi methu allan ar y trip i Gaerdydd mis Mai, mae hynny’n siom fawr. Mae dau beth negatif arall am y sefyllfa sef fy mod yn colli gweld fy ffrindiau a theulu a bod Mam a Dad yn ffeindio hi’n anodd cael slot ‘home delivery’ Asda i gael pitsa i mi bob dydd Mawrth!!!

6

BYRDDAU IECHYD CYMRU

BYRDDAU IECHYD CYMRU

BYRDDAU IECHYD CYMRU

Mae 7 Bwrdd Iechyd yng Nghymru, maen nhw'n rhan o Wasanaeth Iechyd Gwladol Cymru (GIG Cymru).

Mae 3 o'r byrddau wedi eu henwi ar ôl pobl arbennig sef - Bwrdd Iechyd Aneirin Bevan, Bwrdd Iechyd Hywel Dda a Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr. Ond pwy oedd y bobl hyn?

Mae 7 Bwrdd Iechyd yng Nghymru, maen nhw'n rhan o Wasanaeth Iechyd Gwladol Cymru (GIG Cymru).
Mae 3 o'r byrddau wedi eu henwi ar ôl pobl arbennig sef - Bwrdd Iechyd Aneirin Bevan, Bwrdd Iechyd Hywel Dda a Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr. Ond pwy oedd y bobl hyn?

Mae 7 Bwrdd Iechyd yng Nghymru, maen nhw'n rhan o Wasanaeth Iechyd Gwladol Cymru (GIG Cymru).
Mae 3 o'r byrddau wedi eu henwi ar ôl pobl arbennig sef - Bwrdd Iechyd Aneirin Bevan, Bwrdd Iechyd Hywel Dda a Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr. Ond pwy oedd y bobl hyn?

BETSI CADWALADR

Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn gofalu am iechyd pobl Gogledd Cymru.

BETSI CADWALADR

Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn gofalu am iechyd pobl Gogledd Cymru.

BETSI CADWALADR

Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr yn gofalu am iechyd pobl Gogledd Cymru.

Cafodd Betsi ei geni yn y Bala yn 1789, roedd yn un o 15 o blant, a bu farw ei mam pan oedd yn blentyn. Roedd Betsi eisiau bod yn nyrs, ond yn yr oes honno nid oedd yn hawdd i ferched ddilyn gyrfa. Roedd tad Betsi am iddi aros adre i ofalu am y cartref. Ond roedd Betsi yn casáu bod yn sownd yn y tŷ - roedd hi am gael antur.

Allan trwy ffenestr y llofft!

Roedd ei thad yn gwrthod gadael i Betsi fynd allan i ddawnsio nac i chwilio am antur, felly un noson, pan roedd pawb arall yn y tŷ yn cysgu, sleifiodd Betsi allan trwy ffenestr y llofft. I ffwrdd â hi!

Gweld y byd

Mae sôn iddi grwydro nifer o wledydd y byd gan gynnwys India, China a'r Ariannin. Ond daeth Betsi yn enwog pan gyrhaeddodd feysydd Rhyfel y Crimea yn Nwyrain Ewrop. Erbyn hynny roedd yn wraig 65 oed, ond roedd yn benderfynol o geisio helpu'r milwyr oedd wedi eu hanafu yn y brwydro. Gweithiodd yn galed iawn yno, ac oherwydd ei gwaith yno, rydym yn cofio amdani heddiw fel nyrs arbennig.

Ffansi Ffaith?

Roedd Betsi Cadwaladr yn adnabod Florence Nightingale, gan i’r ddwy wasanaethu yn Rhyfel y Crimea. Ysgrifennodd Florence am Betsi yn ei dyddiadur, gan ei chanmol fel nyrs a chogyddes!

Roedd Betsi Cadwaladr yn adnabod Florence Nightingale, gan i’r ddwy wasanaethu yn Rhyfel y Crimea. Ysgrifennodd Florence am Betsi yn ei dyddiadur, gan ei chanmol fel nyrs a chogyddes!

Roedd Betsi Cadwaladr yn adnabod Florence Nightingale, gan i’r ddwy wasanaethu yn Rhyfel y Crimea. Ysgrifennodd Florence am Betsi yn ei dyddiadur, gan ei chanmol fel nyrs a chogyddes!

HYWEL DDA

Mae Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn gofalu am iechyd pobl Gorllewin Cymru.

HYWEL DDA

Mae Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn gofalu am iechyd pobl Gorllewin Cymru.

HYWEL DDA

Mae Bwrdd Iechyd Hywel Dda yn gofalu am iechyd pobl Gorllewin Cymru.

Brenin o'r ddegfed ganrif oedd Hywel ap Cadell, neu Hywel Dda. Erbyn 942 AD roedd yn teyrnasu Cymru gyfan ac eithrio Morgannwg a Gwent. Roedd yn cael ei gyfrif yn frenin doeth, ac rydym yn cofio amdano heddiw am ei ddeddfau sef Cyfraith Hywel Dda.

Cyfarfod pwysig

Yn ystod teyrnasiad Hywel Dda, bu cyfarfod arbennig iawn yn Hendy gwyn ar Daf. Daeth nifer o bobl ddylanwadol Cymru at ei gilydd i drafod a chreu deddfau ar gyfer y wlad. Mae'r deddfau yn cael eu cyfrif yn ddiddorol gan haneswyr, oherwydd eu bod yn wahanol i ddeddfau Lloegr o'r un cyfnod. Un enghraifft oedd deddf etifeddu tir -

Ffansi Ffaith?

Hywel Dda yw'r unig frenin neu dywysog Cymreig o'r Oesoedd Canol sydd wedi ymddangos ar ddarn o arian.

  • pan fyddai'r penteulu (y tad fel arfer) yn marw, yna byddai pob un o'r meibion yn cael rhan o'r tir. Byddai'r mab ieuengaf yn rhannu'r tir, ac yna'r brodyr eraill yn cael dewis, gan gychwyn gyda'r brawd hynaf. Roedd hyn yn wahanol i'r gyfraith yn Lloegr, gan mai dim ond y mab hynaf oedd yn etifeddu tir yno.

ANEURIN BEVAN

Mae Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan yn gofalu am iechyd pobl De- Ddwyrain Cymru.

ANEURIN BEVAN

Mae Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan yn gofalu am iechyd pobl De- Ddwyrain Cymru.

ANEURIN BEVAN

Mae Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan yn gofalu am iechyd pobl De- Ddwyrain Cymru.

Clicia yma am hanes Aneurin Bevan yn Rhifyn 4 Y Cliciadur

Clicia yma am hanes Aneurin Bevan yn Rhifyn 4 Y Cliciadur

Clicia yma am hanes Aneurin Bevan yn Rhifyn 4 Y Cliciadur

7

WWW.TOKYO2020OFFICIAL.COM

FFEITHIAU FFAB

Y GEMAU OLYMPAIDD

Mae Gemau Olympaidd Tokyo 2020 wedi eu gohirio oherwydd y Coronafeirws. Dyma rai ffeithiau efallai nad oeddet ti’n eu gwybod am y Gemau Olympaidd.

  • Mae’r medalau aur wedi eu gwneud o arian!
    Ers 1912 mae pob medal aur wedi ei wneud o arian gyda haen denau o aur drosti. Byddai’n costio gormod o arian i’w gwneud o aur yn unig.
  • 2020 yw’r 4ydd gwaith i’r gemau Olympaidd beidio â chymryd lle.
    Cafodd y gemau eu canslo oherwydd y Rhyfel Byd Cyntaf ym 1916 ac oherwydd yr Ail Ryfel Byd ym 1940 a 1944.
  • Roedd athletwyr yn y Gemau Olympaidd hynafol yn cystadlu yn noeth!
    Dynion oedd y cystadleuwyr i gyd ac nid oeddynt yn gwisgo unrhyw ddillad o gwbl
  • 10 oed yw cystadleuydd ieuengaf y Gemau Olympaidd.
    Roedd Dimitrios Loundras yn cystadlu mewn gymnasteg yn y gemau yn Athens ym 1896. Marjorie Gestring, 13 oed, yw'r ieuengaf erioed i ennill medal aur.
  • Dim ond un person sydd wedi ennill medal aur yn ngemau'r Haf a'r Gaeaf.
    Ym 1920 enillodd yr Americanwr Eddie Eagan fedal aur am focsio yn y Gemau Haf ac yna yn ddiweddarach enillodd fedal aur am gystadleuaeth bobsled yng ngemau'r Gaeaf ym 1932.
  • Gemau Olympaidd Tokyo 2020.
    Er bod y gemau wedi eu gohirio tan 2021, byddant yn dal i gael ei galw'n Gemau Olympaidd Tokyo 2020.
Bydd dau rifyn o'r Cliciadur yn ymddangos ar Hwb bob tymor. Bydd y rhifyn nesaf ar gael ar ddydd Llun 15fed Mehefin. Cofia gysylltu drwy e-bostio cliciadur@cynnal.co.uk - byddwn wrth ein boddau yn clywed dy farn a dy syniadau.

8

TUDALEN YCHWANGEOL!

MWY O SYNIADAU ENFYS I GODI CALON

TUDALEN YCHWANGEOL!

MWY O SYNIADAU ENFYS I GODI CALON

TUDALEN YCHWANGEOL!

MWY O SYNIADAU ENFYS I GODI CALON

ENFYS 2

CWMWL:

Byddi di angen:

  • Stribedi o bapur mewn lliwiau gwahanol. (Mae’r Cliciadur wedi defnyddio stribedi A3 ond mae unrhyw faint yn iawn)
  • 2 x siâp cwmwl wedi ei dorri o bapur neu gerdyn gwyn. Cofia wneud y cwmwl yn ddigon llydan i ffitio’r stribedi papur!
  • Siswrn, pin ffelt a glud.
  • Llinyn i’w hongian (does dim rhaid i ti gael hwn)

Dull:

Gluda'r stribedi mewn rhes ar hyd un siâp cwmwl a gluda'r cwmwl arall ar ei ben. Gelli di wneud llun wyneb hapus ar un ochr y cwmwl ac os wyt ti eisiau gelli di ei hongian gyda darn o linyn.

ENFYS 3

RHOLYN CARDFWRDD:

Byddi di angen:

  • Stribedi o bapur mewn lliwiau gwahanol.
  • Rholyn cardfwrdd (tu mewn papur tŷ-bachneu bapur cegin)

Dull:

Gluda'r stribedi mewn rhes ar hyd un siâp cwmwl a gluda'r cwmwl arall ar ei ben. Gelli di wneud llun wyneb hapus ar un ochr y cwmwl ac os wyt ti eisiau gelli di ei hongian gyda darn o linyn.

ENFYS 4

CADWYNI PAPUR:

Byddi di angen:

  • Stribedi papur mewn lliwiau gwahanol
  • Ffon a darn o linyn i’w hongian.

Dull:

Gwneud cadwyni papur drwy ludo stribedi papur mewn cylchoedd. (Wyt ti’n cofio barf Siôn Corn yn Rhifyn 11?) Mae’r Cliciadur wedi gwneud 8 cylch yn y gadwyn fyrraf a gwneud pob lliw arall un cylch yn fwy. Gelli di ddewis pa mor hir i wneud pob cadwyn - does dim ots! Bydd angen rhoi'r cadwyni ar ffon i’w hongian.

Tip

Os nag oes gen ti bapur lliw yn y tŷ gelli di liwio neu beintio darn o bapur A4 a’i dorri’n stribedi. Does dim rhaid i ti gael 7 lliw gwahanol chwaith – gelli di gael 3 neu 4 a’u hail-adrodd.:

BETH AM FYND ATI I GREU BLWCH AMSER?

Beth ydi blwch amser?

Blwch i roi pethau sy'n cynrychioli dy fywyd ynddo. Gall fod yn flwch, yn botel blastig, neu'n fag - ond bydd yn rhaid iddo ddal dŵr, neu bydd y pethau rwyt ti wedi eu dewis yn difetha.

Lle ddylwn i ei roi?

Mae rhai pobl yn claddu'r blwch yn yr ardd, neu os nad oes

gardd, medri ei roi ar silff, yn yr atig, yn y seler, neu unrhyw le nad wyt ti'n ei weld yn aml - o dan dy wely hyd yn oed! Efallai, yn y dyfodol pell, bydd rhywun arall yn dod o hyd i dy flwch amser di ac yn dod i ddeall mwy am ein bywyd ni nawr. Neu efallai mai ti dy hun fydd yn ei agor pan fyddi di'n hen!

Beth ddylwn roi ynddo?

Gei di ddewis! Rho bethau sydd yn rhoi cliwiau am dy fywyd di nawr ynddo.
Dyma rai syniadau:

  • lluniau
  • llythyr yn sôn am -
    • hoff lyfr, cerddoriaeth, ffilm,
    • hoff fwyd
    • chwaraeon
    • dy deulu
    • beth wyt ti'n wneud yn dy amser hamdden
    • pethau sy'n digwydd yn dy fywyd
  • papur newydd yn cynnwys straeon heddiw
  • rhywbeth rwyt ti wedi ei wneud
  • rhywbeth rwyt ti wedi gorffen ei ddefnyddio ond fydd yn dweud rhywbeth am ein bywydau heddiw e.e. hen oriawr neu degan.

TEIMLO’N DDIFLAS? DIM BYD I’W WNEUD? DYMA 15 HER HWYLIOG I DY GADW’N BRYSUR:

9